Typ anatolijski (HZ)

W typologii indywidualnej kierunku morfologiczno-porównawczego typ mieszany, międzyodmianowy (biało-żołty) między rasami armenoidalną (H) i pacyficzną (Z). Typ anatolijski oznacza się symbolem HZ. In English: Anatolian type (HZ).

Nie należy mylić go z typem Anatolid Lundmana.

Jeden z tzw. typów "turańskich" - czyli występujących najczęściej w Azji Centralnej.

Zobacz też - podstawowe różnice między indywidualnymi typami rasowymi, a rasami geograficznymi

Objaśnienia do poniższych danych:

  1. ♂ - mężczyźni
  2. ♀ - kobiety
  3. w nawiasach po średnich podane zakresy zmienności (min - max)
  4. Najważniejsze zakresy zmienności, służące do różnicowania z innymi typami, podane są w sekcji "Główne cechy". Podane w dalszym opisie średnie dla cech mają znaczenie informacyjne.

Cechy charakterystyczne typu armenoidalno-pacyficznego (HZ):

Ogólna charakterystyka:

Główne cechy:

Jest to jak gdyby zmongolizowany typ subarmenoidalny (KH)

Frakcje:

  • frakcja armenoidalna (Hz) - wzrost wysoki (170-x), głowa dość krótka (83-84) twarz różna; nos wąski (x-66)
  • frakcja pośrednia (hz) - wzrost różny, głowa  pośrednia (77-79), twarz szeroka (♂ x-83, ♀ x-81), nos wąski i dość wąski (x-69)
  • frakcja pacyficzna - wzrost średni lub wysoki (♂ 165-x; ♀ 153-x), głowa krótkawa (80-82), twarz wąska lub średnia (♂ 84-x, ♀ 82-x); nos wąski (x-66)

Różnice z innymi typami:

  • Frakcja armenoidalna (Hz) różni się od frakcji pośredniej typu (KL) wyższym wzrostem,  mniej intensywną pigmentacją, brakiem profili nosa wklęsłych / falistych / prostych, inną fizjonomią
  • od typu (EM) różni się węższym nosem, bardzo wydatnym o profilu wypukłym / garbatym
  • od frakcji orientalnej typu (KL) różni się węższym nosem
  • od typu (EZ) albo szerszą twarzą, albo wyższym wzrostem, albo brakiem zakresu nosa dość wąskiego, oraz profilu nosa prostego
  • od typu (HQ) podobnie większą wydatnością nosa, brakiem prostych, falistych i wklęsłych profili, czasem wyższym wzrostem
  • W porównaniu z typem armenoidalnym (H) pośredni wskaźnik główny. Dodatkowo występują (z reguły nie wszystkie naraz) cechy odmiany żółtej: wysokie i wystające kości jarzmowe; przypłaszczenie twarzy; prognatyzm zębodołowy; wąska i ukośna szpara oczna; silna fałda powiekowa; ślad lub pełna fałda mongolska; żółtawy odcień skóry; słabe owłosienie ciała.
  • W porównaniu z typem pacyficznym (Z) mniejsze nasilenie lub brak powyższych cech. Poza tym możliwość wystąpienia głowy krókiej (83), brak profili prostych i falistych nosa

Niżej sprawdź dokładną charakterystykę. Część wymienionych cech, szczególnie opisowych, ma jedynie znaczenie pomocnicze i nie może służyć jako podstawowe kryterium wyznaczania przynależności do tego typu.

wzrost:

  • wzrost: przeważnie średnii dla (♂, Tadżykistan) 165 (154-175) cm - średni wzrost odpowiada realiom sprzed kilkudziesięciu lat, obecnie w związku z jego podwyższeniem w wielu populacjach, jest na pewno wyższy

głowa / czaszka:

  1. dla głowy (♂, Tadżykistan) 82.8 (77-83) - krótkawa głowa
  1. dla głowy dla (♂, Tadżykistan) 68 (64-78) - dość wysoka

twarz:

  1. dla głowy dla (♂, Tadżykistan) 89 (81-98)

fizjonomia:

nos:

  1. dla głowy dla (♂, Tadżykistan) 60 (48-65)

cechy opisowe nosa:

górna szczęka; usta:

oczy:

  • kolor oczu: ciemne (1-6)
  • oprawa oka: przeważnie silna fałda powiekowa , czasem fałda mongolska  lub jej ślad, względnie powieka semicka

włosy:

skóra:

Występowanie:

Typ anatolijski (HZ) należy do grupy typów wschodnich.

Można go nazwać też jednym z typów "turańskich", czyli typów mieszanych biało-żółtych występujących głównie w dawnej, radzieckiej Azji Centralnej i terenach przyległych jak północny Afganistan i Sinkiang. Są to jeszcze typy HM, AZ, AM, EZ, EM, KQ, KM, KZ.

Zgodnie z nazwą, Michalski uważał że najczęściej można go spotkać wśród Turków anatolijskich. Ale zapewne jako niezbyt liczną domieszkę. Spotkać go też można w Europie Środkowo-Wschodniej u ludów turko-tatarskich,  szczególnie u Tatarów Krymu i pochodzących z niego, oraz ludów tureckich z północnego Kaukazu. W obu tych miejscach występują wpływy armenoidalne.

Dla porównania:

Zapewne liczniejszy w Anatolii i Azji Centralnej.

  • Tadżykistan - 2.4%
  • Egipt (♂) - 0.3% (ślad okupacji tureckiej XVI-XIX wiek)
  • Mongolia (♂) 0.3% i dla (♀) 0.3% (do HZ zaliczał się tak napawdę błędnie określony HI, a to co było podane jako HZ, do typu HM)

BIBLIOGRAFIA:

  1. Michalski I., Remarks about the anthropological structure of Egypt, Publicatons of the joint arabic-polish anthropological expedition. Part II, 1964, s. 209-238
  2. Orczykowska Z., Analiza antropologiczna Tadżyków z Pamiru [w:]  Materiały i Prace Antropologiczne, nr. 46, 1959
  3. Orczykowska Z., Klucz antropologiczny do określania ludności regionu Śródziemnomorza i jego azjatyckich peryferii [w:] Przegląd Antropologiczny, t. 24, z. 2, 1958, s. 565=580

tylko składy typologiczne:

  1. Michalska-Wichan J., Struktura antropologiczna ludności Mongolii [w:] Acta Universitatis Lodzensis. Folia Zoologica et Anthropologica, t. 4, 1986, s. 79-138

 

podtyp / frakcja armenoidalna Hz (około 75% H i 25% Z) - wzrost różny, głowa dość krótka (83) twarz średnia lub wąska (♂ 84-x; ♀ 82-x); nos wąski (x-66); profil nosa wypukły / garbaty + cechy odmiany żółtej w różnym nasileniu

Przykład 1. Michalski I., Remarks about the anthropological structure of Egypt, Publicatons of the joint arabic-polish anthropological expedition. Part II, pp. 209-238, 1964

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 172; wskaźnik główny 83.4 (głowa dość krótka); wskaźnik twarzy całkowity - 96.2 (twarz bardzo wąska); wskaźnik nosowy - 66.1 (nos dość wąski);

wskaźnik wysokościowo-długościowy - 72.4 (głowa bardzo wysoka);  wskaźnik wysokosciowo-szerokościowy - 86.8 (głowa dość wysklepiona);

wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy - 86.8 (jarzma bardzo wąskie w stosunku do głowy);  wskaźnik górnotwarzowy - 59.5 (wysoka twarz górna);  wskaźnik jarzmowo-żuchwowy - 80.2; wskaźnik wysokości górnej wargi - 32.2; wskaźnik wysokości nosa - 46.8 (nos wysokawy); 

kolor skóry - żółtawo śniada; kolor warg - czerwone; kolor oczu (Martin) - 1 czarnobrązowe (79 w skali Michalskiego) - czarnobrązowe; kolor włosów (Fischer-Saller) - Y (czarne);

mongoloidalna oprawa oka

Typ anatolijski (HZ), frakcja armenoidalna - Egipt

Typ anatolijski (HZ)

 

podtyp / frakcja pacyficzna hZ (około 25% H i 75% Z) - wzrost średni lub wysoki (♂ 165-x; ♀ 153-x), głowa krótkawa (80-82), twarz wąska lub średnia (♂ 84-x, ♀ 82-x); nos wąski (x-66); profil nosa wypukły / garbaty + cechy odmiany żółtej w różnym nasileniu

Przykład 2. Henkey G.., Rusze-környéki tatárok embertani vizsgálata [w:] Anthropolgia Hungarica, XI, 1972, s. 137-164

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 153.3;  wskaźnik główny: 81.72 (krótkawa głowa); wskaźnik twarzy całkowity: 85.82 (średnio szeroka twarz); wskaźnik nosowy:  57.69 (nos bardzo wąski);
wskaźnik czołowo-ciemieniowy: 69.73 (średnio szerokie czoło w stosunku do głowy); wskaźnik  wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy: 88.15 (jarzma wąskie w stosunku do głowy);  wskaźnik wysokości nosa: 45.27 (wysokawy nos); wskaźnik jarzmowo-żuchwowy: 75.37 (wąska żuchwa w stosunku do twarzy);

kolor oczu:  16 w skali Martina-Schulza (czarnobrązowe); kolor włosów - X (czarnobrązowe).

wymiary bezwzględne w mmdługość głowy [g-op] - 186, szerokość głowy [eu-eu] - 152; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft] - 106; szerokość twarzy [zy-zy] - 134; wysokość twarzy [n-gn] - 115; szerokość żuchwy [go-go] - 101; wysokość nosa - 52; szerokość nosa - 30;

Typ anatolijski (HZ), frakcja pacyficzna   - Bułgaria (Tatarka z okolic Ruse, potomek Tatarów Krymskich osiedlonych tu w XIX wieku). Określony przez Henkeya jako typ pamiro-turanid.
 
Typ anatolijski (HZ)
 
 
Przykład 3. Henkey G.., Rusze-környéki tatárok embertani vizsgálata [w:] Anthropolgia Hungarica, XI, 1972, s. 137-164

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 170.7;  wskaźnik główny: 80 (krótkawa głowa); wskaźnik twarzy całkowity: 93.83 (wąska twarz); wskaźnik nosowy:  64.61 (nos wąski);
 
wskaźnik czołowo-ciemieniowy: 73.75 (szerokie czoło w stosunku do głowy); wskaźnik  wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy: 91.25 (jarzma wąskawe w stosunku do głowy);  wskaźnik wysokości nosa: 47.44 (dość wysoki nos); wskaźnik jarzmowo-żuchwowy: 82.19 (szeroka żuchwa w stosunku do twarzy);

kolor oczu:  11 w skali Martina-Schulza (jasnobrązowe); kolor włosów - Y2 (czarne o granatowym połysku).

wymiary bezwzględne w mmdługość głowy [g-op] - 200, szerokość głowy [eu-eu] - 160; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft] - 118; szerokość twarzy [zy-zy] - 146; wysokość twarzy [n-gn] - 137; szerokość żuchwy [go-go] - 120; wysokość nosa - 65; szerokość nosa - 42;

Typ anatolijski (HZ), frakcja pacyficzna   - Bułgaria (Tatar z okolic Ruse, potomek Tatarów Krymskich osiedlonych tu w XIX wieku). Określony przez Henkeya jako typ orientaloid.
 
Typ anatolijski (HZ)
 
 
Przykład 4. Henkey G.., Rusze-környéki tatárok embertani vizsgálata [w:] Anthropolgia Hungarica, XI, 1972, s. 137-164

 

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 182.9;  wskaźnik główny: 81.38 (krótkawa głowa); wskaźnik twarzy całkowity: 89.03 (dość wąska twarz); wskaźnik nosowy:  58.92 (nos bardzo wąski);

wskaźnik czołowo-ciemieniowy: 72.54 (szerokie czoło w stosunku do głowy); wskaźnik  wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy: 92.81 (jarzma wąskawe w stosunku do głowy);  wskaźnik wysokości nosa: 44.8 (niskawy nos); wskaźnik jarzmowo-żuchwowy: 75.35 (wąska żuchwa w stosunku do twarzy);

kolor oczu:  13 w skali Martina-Schulza (średniobrązowe); kolor włosów - V (ciemnobrązowe).

wymiary bezwzględne w mmdługość głowy [g-op] - 188, szerokość głowy [eu-eu] - 153; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft] - 111; szerokość twarzy [zy-zy] - 142; wysokość twarzy [n-gn] - 125; szerokość żuchwy [go-go] - 107; wysokość nosa - 56; szerokość nosa - 33;

Typ anatolijski (HZ), frakcja pacyficzna  (ze znaczącą przewagą Z, jedynie ciemnobrązowe włosy i ostro wyprofilowana twarz świadczą o wpływie europeidalnym)  - Bułgaria (Tatar z okolic Ruse, potomek Tatarów Krymskich osiedlonych tu w XIX wieku). Określony przez Henkeya jako typ turano-pamirid.
1972g27 
 
 

frakcja pośrednia hz (około 50% H i 50% Z) - wzrost różny, głowa  pośrednia (77-82), twarz szeroka lub średnia (♂ x-87, ♀ x-85), nos wąski i dość wąski (x-69); profil nosa wypukły / garbaty + cechy odmiany żółtej w różnym nasileniu

Przykład 5. Henkey G.., Rusze-környéki tatárok embertani vizsgálata [w:] Anthropolgia Hungarica, XI, 1972, s. 137-164

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 161;  wskaźnik główny: 78.64 (wydłużona głowa); wskaźnik twarzy całkowity: 83.44 (szeroka twarz); wskaźnik nosowy:  67.79 (nos dość wąski);
 
wskaźnik czołowo-ciemieniowy: 69.53 (średnio szerokie czoło w stosunku do głowy); wskaźnik  wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy: 96.02 (jarzma szerokie w stosunku do głowy);  wskaźnik wysokości nosa: 48.76 (dość wysokii nos); wskaźnik jarzmowo-żuchwowy: 72.41 (wąska żuchwa w stosunku do twarzy);

kolor oczu:  15 w skali Martina-Schulza (ciemnobrązowe); kolor włosów - Y2 (czarne o granatowym połysku).

wymiary bezwzględne w mmdługość głowy [g-op] - 192, szerokość głowy [eu-eu] - 151; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft] - 105; szerokość twarzy [zy-zy] - 145; wysokość twarzy [n-gn] - 121; szerokość żuchwy [go-go] - 105; wysokość nosa - 52; szerokość nosa - 30;

Typ anatolijski (HZ), frakcja pośrednia   - Bułgaria (Tatar z okolic Ruse, potomek Tatarów Krymskich osiedlonych tu w XIX wieku).
 
Typ zachodnioazjatycki (KL)
 
 
 

Menu portalu