Typ kaspijski (KQ)

W typologii indywidualnej kierunku morfologiczno-porównawczego typ mieszany, międzyodmianowy (biało-żołty) między rasami orientalną (K) i wyżynną (Q). Typ kaspijski oznacza się symbolem KQ. In English: Caspian type.

Jeden z tzw. typów "turańskich" - czyli występujących najczęściej w Azji Centralnej.

Zobacz też - podstawowe różnice między indywidualnymi typami rasowymi, a rasami geograficznymi

Objaśnienia do poniższych danych:

  1. ♂ - mężczyźni
  2. ♀ - kobiety
  3. w nawiasach po średnich podane zakresy zmienności (min - max)
  4. Najważniejsze zakresy zmienności, służące do różnicowania z innymi typami, podane są w sekcji "Główne cechy". Podane w dalszym opisie średnie dla cech mają znaczenie informacyjne.

Cechy charakterystyczne typu orientalno-wyżynnego (KQ):

Ogólna charakterystyka:

Główne cechy:

Frakcje:

  • frakcja orientalna (Kq) - twarz wąska (88-x); nos wąski (x-69), ale słabo wydatny (profil wklęsły - prosty)
  • frakcja pośrednia (Kq) - twarz średnia (84-87), nos wąski (x-69), ale słabo wydatny (profil wklęsły - prosty)
  • frakcja wyżynna (kQ) - twarz średnia do wąskiej, nos średnio szeroki (70-x), profil wypukły / garbaty

Różnice z innymi typami:

  • W porównaniu z typem wyżynnym (Q) oczywiście wąski nos, który może być też wypukły / garbaty i bardziej wydatny. Bardziej europeidalna fizjonomia czyli mniejsze nasilenie cech odmiany żółtej (wymienione niżej).
  • Może być identyczny wskaźnikowo z typem orientalnym (K) ale wtedy dodatkowo występują (z reguły nie wszystkie naraz) cechy odmiany żółtej: wysokie i wystające kości jarzmowe; przypłaszczenie twarzy; słabe wcięcie szczękowe; słaby lub brak dołu nadkłowego; wąska i ukośna szpara oczna; ślad lub pełna fałda mongolska; żółtawy odcień skóry; słabe owłosienie ciała. Względnie może mieć rzadko nos szerszy (66-69), względnie twarz średnio szeroką i dość wąską (84-89).
  • różnice z typami KZ, BZ, EQ przy ich opisach

Niżej sprawdź dokładną charakterystykę. Część wymienionych cech, szczególnie opisowych, ma jedynie znaczenie pomocnicze i nie może służyć jako podstawowe kryterium wyznaczania przynależności do tego typu.

wzrost i budowa:

  • wzrost: przeważnie dość wysoki (167-x), przyjmuje się dominację K w tym względzie - średni wzrost odpowiada realiom sprzed kilkudziesięciu lat, obecnie w związku z jego podwyższeniem w wielu populacjach, jest na pewno wyższy
  • budowa ciała smukła

głowa / czaszka:

  • czoło przeważnie mocno pochyłe

twarz:

  • dość często wysokie i wystające kości policzkowe (33% Tadżykistan)
  • profil poziomy twarzy: niekiedy lekko przypłaszczony, choć przeważnie dobrze wyprofilowany
  • profil pionowy twarzy: przeważnie ortognatyczny, niekiedy mezognatyczny (33% Tadżykistan) i/lub prognatyzm zębodołowy

nos:

  • wydatność nosa:  wydatniejszy niż u typu wyżynnego (Q), ale średnio dużo mniej wydatny niż u orientalnego (K), dla głowy (m, Libia) 52 i dla dla (♀, Libia) 31.0 (10-52)
  • profil nosa: różny (wklęsły - wypukły)

górna szczęka; usta:

oczodoły:

oczy:

  • kolor oczu: bardzo ciemne (1-5)
  • szpara oczna: przeważnie wąska i pozioma, rzadziej ukośna
  • oprawa oka: przeważnie silna fałda powiekowa; fałda mongolska (a raczej jej ślad) rzadsza niż u typu wyżynnego; ale może być tez oko bez fałdy (powieka semicka)

włosy:

skóra:

  • kolor skóry:od płowej do śniadej, czasem w odcieniach żółtawych, w skali Luschana (12-23)

Występowanie:

Typ kaspijski (KQ) należy do grupy typów południowych.

Można go nazwać też jednym z typów "turańskich", czyli typów mieszanych biało-żółtych występujacych głównie w dawnej, radzieckiej Azji Centralnej i terenach przyległych jak północny Afganistan i Sinkiang. Są to jeszcze typy HM, AZ, AM, EZ, EM, KZ, KM - niedługo będą opisane.

Centrum jego występowania znajduje się w południowej Azji Centralnej (antropolodzy radzieccy ludność Turkmenistanu grupowali pod nazwą typu transkaspijskiego, o bardzo zbliżonej charakterystyce). Spotykany też w Azerbejdżanie (gdzie antropolodzy radzieccy wyróżniali właśnie typ o nazwie kaspijski, o trochę bardziej europeidalnej charakterystyce). Oba te typy antropologii radzieckiej  były wysokie, długo- lub pośredniogłowe, o wąskiej twarzy oraz nosie i występujących w różnym, ale z reguły słabym nasileniu cechach odmiany żółtej (z reguły cechy oprawy oka i słabe owłosienie ciała).

Prawdopodobnie spotykany w małym odsetku wśród Turków. Żyją też tam to dzisiaj nieliczne, lokalne plemiona Turkmenów. Spotykani też w Iranie, północnym Iraku, Syrii.

Niestety z prac kierunku morfologiczno-porównawczego dysponuje jedynie materiałami z peryferii tego typu (Egipt i tym bardziej Libia). Tutaj jest to głównie rezultat ekspansji tureckiej w okresie nowożytnym (XVI-XIX wiek). Oraz bardzo fragmentaryczną charakterystyką Orczykowskiej dla Tadżyków z Pamiru, gdzie mimo bliskości typ KQ  występuje bardzo rzadko (gdyż jest to typ charakterystyczny dla ludności stepowo-pustynnej, nie wysokogórskiej).

Nieliczne ślady tego typu wg Wiercińskiego występują już w znaleziskach ze starożytnego Egiptu. Prawdopodobnie jako infiltrat z Bliskiego Wschodu. Lub co bardziej możliwe, wynik mieszania się północnoafrykańskiego typu BQ z lokalnymi pochodnymi typu elementarnego orientalnego?

Dla porównania:

Na pewno w Turkmenii stanowi jeśli nie bezwzlględną, to względną większość. Występowanie w północnej Afryce to skutek panowania tureckiego [Michalski 1964].

  • Egipt (♂) - 1.5%
  • Tadżykistan - 1%
  • Libia (Cyrenajka) dla (♂+♀) 0.7%
  • Mongolia - 0.3%

BIBLIOGRAFIA:

  1. Michalska-Wichan J., Struktura antropologiczna ludności Mongolii [w:] Acta Universitatis Lodzensis. Folia Zoologica et Anthropologica, t. 4, 1986, s. 79-138
  2. Michalski I., Remarks about the anthropological structure of Egypt, Publicatons of the joint arabic-polish anthropological expedition. Part II, 1964, s. 209-238
  3. Orczykowska Z., Analiza antropologiczna Tadżyków z Pamiru [w:]  Materiały i Prace Antropologiczne, nr. 46, 1959
  4. Orczykowska Z., Klucz antropologiczny do określania ludności regionu Śródziemnomorza i jego azjatyckich peryferii [w:] Przegląd Antropologiczny, t. 24, z. 2, 1958, s. 565-580
  5. Stolarczyk H., Budowa ciała mieszkańcw Cyrenajki, Studia Afrykanistyczne, Acta Anthropologica Lodziensia 10, 1965, s. 1-28
  6. Stolarczyk H., Charakterystyka typów antropologicznych Cyrenajki, Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Matematyczne-Przyrodnicze. Seria II, zeszyt 44, 1971, s. 107-139
  7. Stolarczyk H., Próba ujęcia struktury antropologicznej Cyrenajki, Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Matematyczne-Przyrodnicze. Seria II, zeszyt 40, 1970, s. 123-148
  8. Wierciński A., Analiza struktury rasowej starożytnego Egiptu w epoce przeddynastycznej [w:] Materiały i Prace Antropologiczne, nr 56, 1963

 

podtyp / frakcja orientalna (Kq) - twarz wąska (88-x); nos wąski (x-69), ale słabo wydatny (profil wklęsły - prosty)

 

Przykład 1. Michalski I., Remarks about the anthropological structure of Egypt, Publicatons of the joint arabic-polish anthropological expedition. Part II, pp. 209-238, 1964

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 181; wskaźnik główny 75.5; wskaźnik twarzy całkowity - 90.4; wskaźnik nosowy - 65;

wskaźnik wys-dług. -59.3;  wskaźnik wys-szerok. - 78.6; wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy - 94.8; wskaźnik górnotwarzowy - 57.5;  wskaźnik jarzmowo-żuchwowy - 80.3; wskaźnik wysokości górnej wargi - 40; wskaźnik wysokości nosa - 45.5; 

kolor skóry - śniada; kolor warg - ciemnoróżowe; kolor oczu - 2 (77) - ciemnobrązowe; kolor włosów - X (czarno-brązowe); mongoloidalna oprawa oka; słabo wydatny nos

Typ kaspijski (KQ), frakcja orientalna

Typ kaspijski (KQ)

 

 

 

 Przykład 2. Oshanin L. V., Antropological Composition of the population of Central Asia, and ethnogenesis of its peoples: III, 1964

Typ kaspijski (KQ) - Turkmen (Turkmenia, plemę Teke) - przewaga cech europeidalnych, ale mongolska oprawa oka

typ kaspijski (KQ)

 

Przykład 3. Oshanin L. V., Antropological Composition of the population of Central Asia, and ethnogenesis of its peoples: III, 1964

Typ kaspijski (KQ) -Turkmen (Turkmenia, plemę Yomud) - przewaga cech europeidalnych, jedynie ukośna szpara oczna ze śladem fałdy mongolskiej

Typ kaspijski (KQ)

 

Przykład 4. red. Abduleshivili M. G. [i inni], Contributions to the physical anthropology of Central Asia and Caucasus, 1968

Prawdopodobnie typ kaspijski (KQ) - Azerbejdżan, przewaga cech europeidalnych

Typ kaspijski (KQ)

 

Przykład 5. red. Abduleshivili M. G. [i inni], Contributions to the physical anthropology of Central Asia and Caucasus, 1968

Prawdopodobnie typ kaspijski (KQ), Karakałpak (Uzbekistan) - prognatyzm zębodołowy

 typ aralski (KZ)

Menu portalu