Rasa laponoidalna (L) - wariant europejski

Jedna z ras (typów elementarnych) w typologii indywidualnej kierunku morfologiczno-porównawczego. Rasa laponoidalna (względnie typ elementarny laponoidalny) oznacza się symbolem L. Przejście odmiany białej do żółtej. In English: Lapponoid race (L).

Uwaga: nie nalezy mylić tegj rasy z tak samo nazywającym się typem rasowym z antropologii sowieckiej. Ograniczonym terytorialnie do okolic Uralu i północnej Skandynawii.

Wariant azjatycki rasy laponoidalnej (L)

Opisany przy rasach odmiany żółtej - zobacz Różni się większym nasileniem cech (opisowych) odmiany żółtej (procent fałdy mong., skośność szpary ocznej, sztywne i grube włosy, itp.). Pod względem wskaźników i średnich wymiarów jest bardzo zbliżony.

Zobacz też - podstawowe różnice między indywidualnymi typami rasowymi, a rasami geograficznymi

Objaśnienia do poniższych danych:

  1. ♂ - mężczyźni, w tym samym nawiasie po przecinku liczebność badanej próby
  2. ♀ - kobiety, jak wyżej
  3. w nawiasach po średnich podane zakresy zmienności (min - max)
  4. Najważniejsze zakresy zmienności, służące do różnicowania z innymi typami, podane są w sekcji "Główne cechy". Podane w dalszym opisie średnie dla cech mają znaczenie informacyjne.

Cechy charakterystyczne rasy laponoidalnej (L):

Ogólna charakterystyka:

Główne cechy:

  • wzrost niski lub średni (x-169)
  • budowa krępa
  • głowa brachycefaliczna (wskaźnik główny 83-x) czaszka mała, mezomorficzna, niezbyt silnie urzeźbiona, o sferoidalnym konturze; skronie wypukłe; czoło proste do wypukłego
  • wysokość głowy średnia  i słabo wysklepiona
  • twarz płaskawa, okrągława; szeroka, (wsk. twarzowy x-83); mezo-ortognatyczna; kości policzkowe wystające na boki i do przodu; rysy twarzy miękkie; policzki pełne, z grubą warstwą podściółki tłuszczowej
  • nos średnio szeroki do szerokiego (wsk. nosowy 70-x); mało wydatny; profil z reguły wklęsły lub falisto-wklęsły lub prosty; koniuszek zaokrąglony i zadarty;  nasada i grzbiet szerokie; nieostra krawędź otworu gruszkowatego nosa
  • oczodoły niskie (wsk. oczodołowy x-82), małe
  • kolor oczu: ciemne (1-6), z rzadka piwnozielonawe (7)
  • oprawa oka: szpara oczna często ukośna; silna fałda powiekowa, często fałda mongolska w różnych stopniach (w wariancie europejskim bardzo rzadka, w azjatyckim dość częsta)
  • kolor włosów: ciemne (T-Y)
  • kształt włosów: proste, sztywne
  • kolor skóry: płowa do żółtośniadej
  • zarost i owłosienie ciała: słabe

Cechy dyskwalifikujące danego osobnika jako przedstawiciela tego typu (mimo posiadania innych wyżej wymienionych):

Frakcje:

  • Frakcja centralna (Ll) - wzrost x-164
  • Frakcja peryferyczna (lL) - wzrost 165-169

Niżej sprawdź dokładną charakterystykę. Część wymienionych cech, szczególnie opisowych, ma jedynie znaczenie pomocnicze i nie może służyć jako podstawowe kryterium wyznaczania przynależności do tej rasy.

wzrost i budowa ciała:

wzrostśredni wzrost odpowiada realiom sprzed kilkudziesięciu lat, obecnie w związku z jego podwyższeniem w wielu populacjach, jest na pewno wyższy

  • niski lub średni (x-169)

wariant europejski

  1. Laponia norweska (♂, 3) 160 (150-169)
  2. Laponia, płw. Kola (m, 13) 153.1 (142-162)
  3. Polska 1 (m, 57) 163 (143-168)
  4. Polska 2 (♂, 146) 162.5 (150-169)
  5. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 161.1 (152-169)
  6. Szwajcaria (m, 2) 167.7 (166-169)
  7. Dalmacja (♂, 8) 161.8 - materiał kostny

budowa:

  • o krępej, masywnej lub przysadzistej budowie ciała
  • kościec mocny, mięśnie dobrze rozwinięte i obfita podściółka tłuszczowa
  • głowa relatywnie duża w porównaniu z resztą ciała
  • szyja krótka, gruba, o bardzo słabo zaznaczonej grdyce
  • tułów długi; o szerokich, prawie poziomych barkach i szerokich biodrach; klatka piersiowa krótka; szeroka i głęboka; obwód pasa duży
  • pośladki silnie wypukłe
  • pierś kobieca półkulista, często obfita
  • kończyny krótkie, silnie umięśnione, nogi nierzadko uderzają swą nadmierną grubością
  • dłonie małe, krókie, grube i pulchne, o krótkich palcach
  • stopy krótkie, szerokie i dobrze wysklepione o dość wysokim podbiciu

głowa / czaszka:

wskaźnik główny: głowa brachycefaliczna (83-x)

wariant europejski (materiał żywy)

  1. Laponia norweska (♂, 3) 85.4
  2. Laponia, płw. Kola (m, 13) 84.5 (83-86)
  3. Polska 1 (m, 57) 85 (83-91)
  4. Polska 2 (♂, 146) 86 (83-93)
  5. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 86.5 (83-91)
  6. Szwajcaria (m, 2) 83.8 (83-84)

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Lapończycy (♂, 3) 86.5 (84-88)
  2. kraje alpejskie (♂, 7) 84.5 (82-87)
  3. kraje alpejskie (♀, 2) 88.6 (86-91)
  4. Polska, Ostrów Lednicki (♂, 8) 85.4 (82-86)
  5. Polska, Ostrów Lednicki (♀, 3) 84.3 (82-85)
  6. Dalmacja (♂, 8) 87.2
  7. Krym (m, 6) 84.8 (83-86)
  8. Krym (♀, 9) 85.8 (82-88)

wskaźnik wysokościowo-długościowy: głowa przeważnie średnio wysoka do początkowych zakresów wysokiej (x-70), podobnie czaszka (x-77)

 wariant europejski (materiał żywy)

  1. Laponia norweska (♂, 3) 62.2 - dość niska głowa
  2. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 68.5 (65-73) - dość wysoka

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Lapończycy (♂, 3) 70.4 (68-74) - dość niska czaszka
  2. kraje alpejskie (♂, 7) 73 (70-76) - wysokawa
  3. kraje alpejskie (♀, 2) 74.9 - wysokawa
  4. Polska, Ostrów Lednicki (♂, 8) 74 (70-77) - wysokawa
  5. Polska, Ostrów Lednicki (♀, 3) 73.9 (73-75) - wysokawa
  6. Dalmacja (♂, 8) 76.3 - dość wysoka
  7. Krym (m, 6) 74.2 (73-75) - wysokawa
  8. Krym (♀, 9) 73.7 (69-76) - wysokawa

wskaźnik wysokościowo-szerokościowygłowa przeważnie spłaszczona od góry lub  średnio wysklepiona (x-85), podobnie czaszka (x-94)

 wariant europejski (materiał żywy)

  1. Laponia norweska (♂, 3) 73.1 - bardzo spłaszczona głowa (od góry)
  2. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 79.3 (74-85) - niezbyt spłaszczona

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Lapończycy (♂, 3) 81.1 (78-83) - czaszka wybitnie spłaszczona (od góry)
  2. kraje alpejskie (♂, 7) 86.4 (83-90) - spłaszczona
  3. kraje alpejskie (♀, 2) 82.1 - wybitnie spłaszczona
  4. Polska, Ostrów Lednicki (♂, 8) 88.8 (86-94) - dość spłaszczona
  5. Polska, Ostrów Lednicki (♀, 3) 90.5 (87-94) - dość spłaszczona
  6. Dalmacja (♂, 8) 87.4 - spłaszczona
  7. Krym (m, 6) 87.6 (85-90) - spłaszczona
  8. Krym (♀, 9) 85.6 (83-89) - bardzo spłaszczona

wskaźnik czołowo-ciemieniowy: czoło przeważnie wąskie (w stosunku do szerokości głowy)

 wariant europejski (materiał żywy)

  1. Laponia norweska (♂, 3) 68.3 (62-73) - wąskie czoło
  2. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 66.5 (63-71) - wąskie

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Lapończycy (♂, 3) 63.3 (60-66) - wąskie czoło
  2. kraje alpejskie (♂, 7) 66.1 (63-71) - wąskie
  3. kraje alpejskie (♀, 2) 67.8 - średnio szerokie
  4. Polska, Ostrów Lednicki (♂, 8) 66.2 (65-67) - wąskie
  5. Polska, Ostrów Lednicki (♀, 3) 63.5 (62-64) - wąskie
  6. Dalmacja (♂, 8) 67.7 - średnio szerokie
  7. Krym (m, 6) 65.4 (62-73) - wąskie
  8. Krym (♀, 9) 67.7 (62-73) - średnio szerokie

wskaźnik poprzeczno-czołowy: dla czaszek

  1. rejon alpejski (m, 7) 79.2 (72-83) - czoło wąskotrapezowate
  2. (k, 2) 80.0 (72-83) - j.w.

cechy opisowe głowy:

  • skronie wyraźnie wypukłe, ciemię wysklepione, potylica wąska, łagodnie zaokrąglona
  • czoło wąskie, wysokie, ku górze wyraźnie rozszerzające się, prostopadłe, czasem wypukłe
  • słabo zaznaczone łuki brwiowe, płaskia gładzizna i wyraźne guzy czołowe

cechy opisowe czaszki:

  • czaszka różnej wielkości (Michalski podawał że stosunkowo duża; Wierciński że mała); mezomorficzna; masywna, grubokoścista, dość słabo urzeźbiona
  • czaszka w normie wierzchołkowej sferoidalna
  • krawędź otworu gruszkowatego nieostra

twarz:

wskaźnik twarzowy całkowity: twarz szeroka (x-83)

 wariant europejski (materiał żywy)

  1. Laponia norweska (♂, 3) 77.4 (74-80)
  2. Laponia, płw. Kola (m, 13) 78.9 (74-82)
  3. Polska 1 (m, 57) 80.4 (75-83)
  4. Polska 2 (♂, 146) 80.1 (73-83)
  5. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 81.1 (76-83)
  6. Szwajcaria (m, 2) 78.6 (78-79)

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Polska, Ostrów Lednicki (♂, 8) 85.4 (82-86)
  2. Polska, Ostrów Lednicki (♀, 3) 84.3 (82-85)

wskaźnik górnotwarzowy: niskie twarz górna (x-51)

wariant europejski (materiał żywy)

  1. Polska (m, 57) 43.8 (37-50)
  2. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 49.9 (46-51)

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Lapończycy (♂, 3) 47 (46-47)
  2. kraje alpejskie (♂, 7) 46 (44-47)
  3. kraje alpejskie (♀, 2)  45.7
  4. Polska, Ostrów Lednicki (♂, 8) 45.8 (43-48)
  5. Polska, Ostrów Lednicki (♀, 3) 44.2 (41-45)
  6. Dalmacja (♂, 8) 47.2
  7. Krym (m, 6) 46.1 (42-48)
  8. Krym (♀, 9) 47.2 (44-48)

fizjonomia:

nos:

wskaźnik nosowy: nos średnio szeroki do szerokiego (70-x)

 wariant europejski (materiał żywy)

  1. Laponia norweska (♂, 3) 76 (73-77)
  2. Laponia, płw. Kola (m, 13) 78.1 (70-90)
  3. Polska 1 (m, 57) 75.8 (70-90)
  4. Polska 2 (♂, 146) 76.2 (70-97)
  5. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 75.8 (70-85)
  6. Szwajcaria (m, 2) 71.6 (70-72)

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Lapończycy (♂, 3) 54.6 (53-55)
  2. kraje alpejskie (♂, 7) 55.5 (51-56)
  3. kraje alpejskie (♀, 2) 51.7 (51-52)
  4. Polska, Ostrów Lednicki (♂, 8) 53.6 (51-58)
  5. Polska, Ostrów Lednicki (♀, 3) 55.8 (51-59)
  6. Dalmacja (♂, 8) 53.4
  7. Krym (m, 6) 53.2 (51-55)
  8. Krym (♀, 9) 53.2 (50-56)

wskaźnik wysokości nosa:

wariant europejski

  1. Niemcy płn. i środkowe (m, 13) 41.3 - dość niski nos

cechy opisowe:

wydatność nosa:

wariant europejski

  1. Polska (♂, 146) 43.6 (20-52) - niezbyt słabo wydatny
  2. Niemcy pólnocne i środkowe (♂) 23.25 (8 - 45) - bardzo słabo wydatny
  3. Lapończycy, płw. Kola (m, 13) 37.7 (10-52) - dość słabo wydatny
  4. Lapończycy norwescy (♂, 3)  7.5 - wybitnie słabo wydatny

szczęka górna, żuchwa, zęby, żuchwa:

górna szczęka:

wskaźnik szczękowy Virchowa: szczęka przeważnie szeroka (w stosunku do wysokości twarzy)

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Lapończycy (♂, 3) 66.7 - szczęka szeroka
  2. kraje alpejskie (♂, 7) 70.5 (68-72) - średnio szeroka
  3. kraje alpejskie (♀, 2) 64.9 (64-65) - szeroka
  4. Polska, Ostrów Lednicki (♂, 8) 64.9 (60-69) - szeroka
  5. Polska, Ostrów Lednicki (♀, 3) 66.2 (64-68) - szeroka
  6. Dalmacja (♂, 8) 66.99 - szeroka

wskaźnik szczękowo-jarzmowy: szczęka wąska (w stosunku do szerokości łuków jarzmowych)

wariant europejski (materiał kostny)

  1. kraje alpejskie (♂, 7) 68.4
  2. kraje alpejskie (♀, 2)  71.3
  3. Dalmacja (♂, 8) 70.28

wskaźnik podniebienia czaszki: dla (♂) 89.6 - podniebienie szerokie

cechy opisowe górnej szczęki:

W Europie niekiedy z lekkim mezognatyzmem / prognatyzmem zębodołowym, w seriach z Azji jest znacznie silniej wyrażony i występuje u większoścu osobników.

wariant europejski (materiał kostny)

  1. Krym (m, 6) prognatyzm zębodołowy 16.7%
  2. Krym (♀, 9) prognatyzm zębodołowy 33.7%

żuchwa:

  • żuchwa miernie wysoka i szeroka o wyraźnie zaznaczonych kątach (gonionach)
  • o mało wydatnym ale mocnym żwaczu
  • o płaskim, często cofniętym podbródku

zęby:

  • średniej wielkości
  • żółtawe
  • mocne

usta:

oczodoły:

oczy:

  • kolor oczu:oczy ciemne (1-6, średnio 4,3), wyjątkowo tylko ze słabym odcieniem zielonawopiwnym (7)
  • małe,
  • niezbyt płytko osadzone
  • ukształtowanie powieki górnej: fałda powiekowa pospolita i dobrze rozwinięta; z tendencją do słabo lub średnio wyrażonej fałdy mongolskiej, w Europie przeważnie jej brak

wariant europejski

  1. Polska (m, 146) - fałda mongolska lub jej ślad 3.4%
  2. Laponia, płw. Kola (m, 13) - f. mong. 15.4%
  • szpara oczna zwykle wąska, często ukośna; wrzecionowata, rzadziej esowata (głównie w Azji)

włosy:

  • kolor włosów: szatynowe, czarno-brunatne lub czarne (T-Y w skali Fischera-Sallera lub 5 i 27 w skali Fischera)
  • kształt włosów: zupełnie proste,
  • rzadkie ale grube, często sztywne; w Azji znacznie bardziej niż w Europie [Czortkower 1934]
  • łysina rzadka i późna, typu czołowego

skóra:

  • kolor skóry: płowa lub śniada z wyraźnie żółtawym odcieniem, w Europie jaśniejsza niż w Azji [Czortkower 1934]
  • bez rumieńca
  • bez piegów
  • gruba
  • na czole luźna
  • słabo i późno marszcząca się
  • w Europie występuje bardzo rzadko u dzieci tzw. plama mongolska, w Azji znacznie częściej [Czortkower 1934]

uwłosienie:

  • owłosienie ciała skąpe, często nawet w okolicy łonowej dość proste
  • zarost skąpy lub nierównomierny, niekiedy szczątkowy, twardy
  • brwi cienkie i skąpe, ukośne lub wzniesione, rzadziej poziome
  • rzęsy krótkie i rzadkie

uszy:

  • niewielkie
  • niezbyt grube
  • najczęściej przylegające

Uwagi

1. Nazywana przez innych antropologów rasą alpejską lub rasą wschodnią.

2. To tylko moja luźna sugestia, ale uważam że ta rasa może być związany z tzw. ludnością ANE (Ancient North Eurasian), wyróżnianą na podstawie cech genetycznych i uważaną ża przejściową między wschodnią Europą, a połnocną Azją.

3. W porównaniu z pierwotnym ujęciem Michalskiego i całego kierunku morfologiczno-porównawczego, jak też Czekanowskiego, postanowiłem rozdzielić rasę laponoidalną na warianty morfologiczne europejski i azjatycki (to moja własna interpetacja).

Różnią się nasileniem cech opisowych odmiany żółtej takich jak procent fałdy mongolskiej, skośność szpary ocznej, spłaszczenie profilu poziomego twarzy, prognatyzm zębodołowy, bardziej żółtawy odcień skóry, sztywniejsze włosy. We wskaźnikach i wymiarach nie ma większej różnicy.

Dla czaszek kąty spłaszczenia twarzy i nosa oraz stopień rozwoju prognatyzmu zębodołowego miałyby zapewne największe znaczenie diagnostyczne przy rozróżnieniu między dwoma wariantami.

Oczywiście oba warianty tej rasy mają też swoje skupienia geograficzne (Europa i Azja wschodnia). Rejon zachodniej Syberii / Uralu byłby miejscem ich "klinowego"  przechodzenia jeden w drugi.

Zobacz opis wariantu azjatyckiego rasy laponoidalnej (L)

Występowanie:

W Polsce bardzo nieliczna 0,9% (wśród przebadanych 36532 mężczyzn z całego kraju, dane dla Polski przedwojennej). Najliczniej spotykany wtedy w południowej i centralnej części kraju. Rasa ta w czystej formie była rzadka, ale poprzez swoje typy mieszane (głównie subnordyczny, bałtycki, alpejski i sublaponoidalny) element laponoidalny stanowił znaczną część mieszkańców naszego kraju.

Rasa / typ elementarny laponoidalny (L) należy do grupy typów centralnych. Typ ten koncentruje się u Lapończyków. Nader nielicznie występuje w Europie w postaci czystej. Cześć osobników zaliczanych do tego typu należy być może uważać za laponoidokształtne formy typu alpejskiego. Jednakże trzeba pamiętać że poprzez swoje typy mieszane, element laponoidalny jako ich część składowa, jest bardzo liczny w Europie i również  Polsce.

Warto jednak podkreślić że i azjatyccy laponoidzi zdają się wykazywać właściwości odmiany żółtej w stopniu wyraźnie słabszym niż inne rasy  tej odmiany. Dlatego przez Wiercińskiego rasa ta została  zaliczona do formy przejściowej do odmiany białej.

Dla porównania:

wariant europejski 

składy typologgiczne

Europa

  • Lapończycy (♂) - 8.3% i (♀) - 17.6%
  • region alpejski (Bawaria, Badenia, Tyrol, Szwajcaria - serie kraniologiczne XV-XIX wiek) (♂+♀) - 2.4%
  • Ukraińcy z Zachodniej Ukrainy (♂) - 2.1%
  • Serbia (♂) - 2%
  • Niemcy (obywatele Polski przedwojennej) dla (♂) - 2%
  • Rumunia (Karpaty południowe) dla (♂) - 0.4%

Środkowa Azja

  1. Tadżykistan (♂) - 0.5%

składy rasowe (w nawiasach typy według liczebości, znak >> oznacza dużą przewagę nad kolejnymi typami)

Europa północna - przewaga typu subnordycznego (AL), u Lapończyków dośc liczna rasa laponoidalna (L). U Norwegów element laponoidalny bardzo nieliczny.

  • Laponki, płw Kola (♀) - 48.6% (AL > EL > L > YL >> HL)
  • Lapończycy, płw. Kola (♂) - 43.9% (AL > YL > EL > L > HL)
  • Norwegia (♂) - 4.2% (AL >> YL)

Europa płn-zach.-  element laponoidalny mało liczny, głównie w postaci typu (AL).

  • Niemcy płn. i środkowe (♂) - 14% (AL > ?)
  • Walijczycy (♂) - 9.2% (AL > YL > | HL, EL | )

Europa środkowa - element laponoidalny stanowi z reguły drugi pod względem liczebności składnik, zawsze składa się na niego na pierwsyzm miejscu  typ (AL), na drugim (HL).

  • Niemcy (obywatele Polski przedwojennej) dla (♂) - 36.7% (AL >> HL > | L,YL | > EL)
  • Ukraińcy z Zachodniej Ukrainy (♂) - 34.4% (AL >> HL > EL > YL  > L)
  • Łużyczanie (♀) - 35.1% (AL >> HL > YL)
  • Polska (♂) - 31.1% (AL >> HL > YL > EL > L)
  • region alpejski (Bawaria, Badenia, Tyrol, Szwajcaria - serie kraniologiczne XV-XIX wiek) (♂+♀) - 27.6% (AL >> HL > EL > L)
  • Łużyczanie (♂) - 25.4% (AL >> HL)

Bałkany pozostałe

  • Serbowie (♂) 26.8% (AL >> HL > EL > L > YL)
  • Rumunia, Karpaty płd. (♂+♀) 19.7% (AL > HL >> EL > YL > KL > L)
  • Albania (♂+♀?) 18.1% (HL > AL > ?)

Macedonia - najwięcej typu alpejskeigo (HL), w niektórych grupach przeważą (AL) lub (EL).

  • Macedonia (Łuczak 1974, ♂+♀?) 24.6% (HL >> AL > ?)
  • Karakaczanie (♂) - 20% ( | EL, HL | > | YL, BL | )
  • Macedonki prawosławne, wschód (♀) - 19.39% (AL > EL > HL > YL)
  • Macedończycy prawosławni, wschód (♂) - 18.05% (HL >> AL > EL > YL)
  • Macedończycy prawosławni, zachód i centrum (♂) - 14.15% (HL > EL > AL  >YL)
  • Aromuni, wschód i południe (♂) - 13.46% (HL >> EL > AL > YL)
  • słowiańskojęzyczne muzułmanki (♀) - 10.64% (AL > HL > EL > YL)
  • słowiańskojęzyczni muzułmanie, wschód (♂) - 10% (EL > YL > | AL, HL | )

Grecja - przeważa typ alpejski (HL).

  • Grecja, Kreta (♂) - 8.2% (HL > YL > AL > EL)
  • Grecja, płd. Peloponez (♂) 7.63% (HL > AL > | YL,   EL |)

Europa  (grupy etniczne pochodzenia zachodnio i południowo-azjatyckiego)

  • Cyganie serbscy (♂) - 7.8% (EL > HL)

Turcy - element laponoidalny niezbyt liczny. Składa się na niego głównie typ alpejski (HL). Daleko na drugim miejscu z reguły typ sublaponoidalny (EL) lub typ (AL). Ten drugi to prawdopodobnie potomkowie ludności muzułmańskiej przesiedlonej z Bałkanów.

  • Smyrna, zachodnia Turcja (♂) - 16.05% (HL >> EL > YL)
  • Kastamuni, północna Turcja  (♂) - 15.69% (HL >> AL > EL)
  • Anatolia, środkowa Turcja (♂) - 10.91% (HL >> AL)
  • Bursa, płn-zachodnia Turcja (♂) - 10.78% (HL >> EL > AL )
  • Konya, środkowo-południowa Turcja (♂) - 9.82% (HL >> AL)
  • Dardanele, płn-zachodnia Turcja (♂) -  9.46% (HL >> YL)
  • Wschodnia Turcja (♂) -  6.41% (HL >> EL)

Zachodnia Azja - element laponoidalny niezbyt liczny. Przeważnie występuje tu typ (KL).

  • Jemen, wybrzeże (♂) - 10.78% (KL)
  • Ormianie, iracki Kurdystan (♂+♀, n=8)  9.37% (KL)
  • Iran, Żydzi z Ishafan (♂) - 1.56% (HL)
  • Iran środkowo-południowy, Kinaresh (♂) - 1.39% (KL)

Azja Środkowa - element laponoidalny niezbyt liczny. Składa się na niego głównie typ (HL).

  • Tadżykistan (♂) - 10.1% (HL >> AL > KL > EL > L)

Azja południowa - element laponoidalny praktycznie nie występuje.

  • Sikhowie, płn-zach. Indie (♂) - 1.32% (EL)

Północna Afryka - element laponoidalny bardzo rzadki. Głównie typy (KL), (EL) i (BL).

  1. Egipt (♂) - 6.3% (KL > EL > BL > HL)
  2. Libia (♂+♀) - 3.5% (EL > BL > | KL, YL | > HL)

BIBLIOGRAFIA:

  1. Henzel T., Michalski I., Podstawy klasyfikacji człowieka w ujęciu Tadeusza Henzla i Ireneusza Michalskiego (oraz dyskusja do artykułu), Przegląd Antropologiczny, t. 21, z. 1-2, 1955
  2. Łuczak B., Charakterystyka antropologiczna ludności rumuńskiej z okolic Karpat południowych, Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Matematyczne-Przyrodnicze. Seria II, zeszyt 56, 1974, s. 109-120
  3. Michalska-Wichan J., Struktura antropologiczna ludności Mongolii [w:] Acta Universitatis Lodzensis. Folia Zoologica et Anthropologica, t. 4, 1986, s. 79-138
  4. Michalski I., Metoda morfologiczna w zastosowaniu do określenia taksonomicznego materiału ludzkiego (oraz dyskusja do artykułu), Przegląd Antropologiczny, t. XIX, Poznań 1953
  5. Michalski I., Składniki antropologiczne ludności Śródziemnomorza. Cz. 1, Rasy, Człowiek w Czasie i Przestrzeni : kwartalnik PTA, 1963, Tom 6, Numer 2(22) , s. 60-69 link
  6. Michalski I., Składniki rasowe Chińczyków, 1938
  7. Michalski I., Struktura Antropologiczna Polski, 1949 link
  8. Michalski T. W., Studia nad strukturą antropologiczną krajów alpejskich, 1956
  9. Orczykowska Z., Analiza antropologiczna Tadżyków z Pamiru, Materiały i Prace Antropologiczne, nr. 46, 1959
  10. Wierciński A.,Typologia rasowa [w:] Mały Słownik Antropologiczny, 1976, s. 471–481 link
  11. Wierciński A.,  Bielicki T., The Racial Analysis of Human Populations in Relation to Their Ethnogenesis, Current Anthropology, Vol. 3, No. 1 (Feb., 1962), s. 2+9-46 link 

składy z poniższych opracowań określiłiem metoda morfologiczno-porównawczą na bazie podanych tam materiałów indywidualnych:

  1. Cipriani L., Osserviazioni antropometriche su indigeni asiatici e africani [w:] Archivo per L'Antropologia e la etnologia, vol LX-LXI, 1932, s. 57-115
  2. Field H., Contributions to the anthropology of Iran [w:] Publications of the Field Museum of Natural History. Anthropological Series, Vol. 29,No. 2 (DECEMBER 15, 1939), s. 511, 513-706
  3. Field H., The anthropology of Iraq. Part II. Number 2. Kurdistan, 1951
  4. Hauschild M.W., Wagenseil F., Anthropologische Untersuchungen an anatolischen Türken [w:] Zeitschrift für Morphologie und Anthropologie, Bd. 29, H. 2/3 (1931), s. 193-260
  5. Luschan F., Beiträge zur Anthropologie von Kreta [w:] Zeitschrift für Ethnologie, 45. Jahrg., H. 3 (1913), s. 307-393
  6. Miszkiewicz B, Antropologische Struktur der Mazedonischen Bevölkerung [w:] Materiały i Prace Antropologiczne, 62, 1961
  7. Schiff F., Beiträge zur Anthropologie des südlichen Peloponnes. (Die Mani.) [w:] Zeitschrift für Ethnologie, 46. Jahrg., H. 1 (1914), s. 14-40
  8. Wrzosek A., Ćwirko-Godycki M., Macedończycy. Materjały antropologiczne, 1931


 

Przykład 1. Michalski I., Składniki rasowe Chińczyków, 1938

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

+ dla osobnika A część danych i zdjecie profilowe z pracy: Żejmo-Żejmis S., Struktura rasowa Skandynawii, 1935.

A. Lapończyk z Norwegii - wariant pośredni?:  wzrost 161; wskaźnik główny: 85.5 (głowa krótka); wskaźnik sklepieniowy: 73.3; wskaźnik czołowo-ciemieniowy: 73.4 (szerokie czoło); wskaźnik twarzowy całkowity: 74 (barzo szeroka); wskaźnik nosowy 74.5 (średnio szeroki); kolor oczu: 7 (w skali Martina - zielonawopiwne); kolor włosów: 4 (w skali Fischera - ciemnobrązowe)

B.Chińczyk z Kwantungu - wariant azjatycki

C. Polak z Kieleckiego - wariant europejski: wskaźnik główny: 85.9; wskaźnik twarzowy całkowity: 79.5; wskaźnik nosa 73.5; oczy: 7; włosy: V

Rasa laponoidalna (L) - widać na tych przykładach wahania w fizjonomii między bardziej (środek) a mniej wyrażonymi cechami odmiany żółtej (lewo, prawo).

typ laponoidalny (L)
 
 laponoid

Przykład 2. Czekanowski J., Zarys Antropologii Polski, Lwów 1930 - przykład opisany przez Stanisława Klimka

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost: 154.3; wskaźnik główny: 88.8 (głowa bardzo krótka); twarzowy całkowity: 74.6 (wybitnie szeroka); nosowy: 76.6 (szerokawy);

ciemieniowo-potyliczny: 81.0; czołowo-potyliczny: 83.6;  czołowo-ciemieniowy: 67.7 (średnio szerokie czołow stosunku do głowy); czołowo-jarzmowy: 77.5 (średnio szerokie czoło w stosunku do twarzy); górnotwarzowy: 42.0 (wybitnie niskie twarz górna; jarzmowo-ciemieniowy: 87.34 (jarzma wąskie w stosunku do głowy); jarzmowo-żuchwowy: 66.7 (żuchwa wąska w stosunku do twarzy);

kolor oczu - 4; kolor włosów - ciemne; kolor skóry - płowa;

wymiary bezwzględne w mm: długość głowy [g-op]: 178; szerokość głowy [eu-eu]: 158; szerokość potylicy [ms-ms]: 128; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft]: 107; szerokość twarzy [zy-zy]:138; wysokość twarzy [n-gn]: 103; wysokość twarzy górnej [n-sto]: ; szerokość żuchwy [go-go]: 92

Rasa laponoidalna (L), wariant europejski - Polska
 
Typ laponoidalny (L)
 

Przykład 3. Lundborg H., Svenska Folk- och Rastyper, 1927

Rasa laponoidalna (L), wariant pośredni - Laponka

 typ laponoidalny (L)

 
 
Przykład 5. Henkey G.., Adatok Nógrád megye népességének etnikai embertani vizsgálatához [w:] Nógrád Megyei Múzeumok Évkönyve 22. (1976), s. 183-227

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 163.8;  wskaźnik główny: 85.41 (krótka głowa); wskaźnik twarzy całkowity: 70.75 (skrajnie szeroka); wskaźnik nosowy:  90 (bardzo szeroki); 

czołowo-ciemieniowy: 75.94 (bardzo szerokie czoło w stosunku do głowy); czołowo-jarzmowy: 81.63 (szerokie czoło w stosunku do twarzy); wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy: 93.03 (jarzma średnio szerokie w stosunku do głowy);  wskaźnik wysokości nosa: 38.46 (bardzo niski); wskaźnik jarzmowo-żuchwowy: 76.87 (średnio szeroka żuchwa w stosunku do twarzy);

kolor oczu:  9 w skali Martina-Schulza (piwne); kolor włosów - S (kasztanowate) - teoretycznie są już za jasne, ale pomyłka o jeden odcień w tą, czy w tamtą, jest możliwa przy określaniu

wymiary bezwzględne w mmdługość głowy [g-op] - 185, szerokość głowy [eu-eu] - 158; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft] - 120; szerokość twarzy [zy-zy] - 147  mm; wysokość twarzy [n-gn] - 104; szerokość żuchwy [go-go] - 113; wysokość nosa - 40; szerokość nosa - 36;

Rasa laponoidalna (L), wariant pośredni - Węgry. Określony przez Henkeya jako Lapponoid.
Typ elementarny laponoidalny (L)
 
 
Przykład 6. Henkey G., ETNIKAI EMBERTANI VIZSGÁLATOK TAXONÓMIAI EREDMÉNYEI KÖZÉP-MAGYARORSZÁGON [w:] Cumania, 05, 1978, s: 396-449

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 150.3;  wskaźnik główny: 87.93 (bardzo krótka głowa); wskaźnik twarzy całkowity: 76.47 (bardzo szeroka); wskaźnik nosowy:  82.5 (dość szeroki); 

czołowo-ciemieniowy: 72.54 (szerokie czoło w stosunku do głowy); czołowo-jarzmowy: 81.61 (średnio szerokie czoło w stosunku do twarzy); wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy: 88.88 (jarzma wąskie w stosunku do głowy);  wskaźnik wysokości nosa: 38.83 (bardzo niski); wskaźnik jarzmowo-żuchwowy: 71.13 (wąska  żuchwa w stosunku do twarzy);

kolor oczu:  15 w skali Martina-Schulza (ciemnobrązowe); kolor włosów - T (szatynowe)

wymiary bezwzględne w mmdługość głowy [g-op] - 174, szerokość głowy [eu-eu] - 153; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft] - 111; szerokość twarzy [zy-zy] - 136  mm; wysokość twarzy [n-gn] - 103; szerokość żuchwy [go-go] - 97; wysokość nosa - 40; szerokość nosa - 33;

Rasa laponoidalna (L),  wariant europejski  - Węgry. Określona przez Henkeya jako Lapponoid.
Typ laponoidalny (L)
 
 
Przykład 7. Henkey G., Kalmár S., HEVES MEGYEI PALÓCOK ETNIKAI EMBERTANI VIZSGÁLATA, 1979

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 155.7;  wskaźnik główny: 86.44 (bardzo krótka głowa); wskaźnik twarzy całkowity: 73.19 (wybitnie szeroka); wskaźnik nosowy:  84.09 szeroki); 

czołowo-ciemieniowy: 73.20 (szerokie czoło w stosunku do głowy); czołowo-jarzmowy: 81.15 (średnio szerokie czoło w stosunku do twarzy); wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy: 90.16 (jarzma średnie w stosunku do głowy);  wskaźnik wysokości nosa: 43.56 (niskawy); wskaźnik jarzmowo-żuchwowy: 74.63 (średnio szeroka  żuchwa w stosunku do twarzy);

kolor oczu:  8 w skali Martina-Schulza (piwnozielonawe); kolor włosów - W (ciemnobrązowe)

wymiary bezwzględne w mmdługość głowy [g-op] - 177, szerokość głowy [eu-eu] - 153; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft] - 112; szerokość twarzy [zy-zy] - 138  mm; wysokość twarzy [n-gn] - 101; szerokość żuchwy [go-go] - 103; wysokość nosa - 44; szerokość nosa - 37;

Rasa laponoidalna (L), wariant europejski  - Węgry. Określona przez Henkeya jako Lapponoid.
 
Typ laponoidalny (L)  
 
Przykład 8. Henkey G.., Rusze-környéki tatárok embertani vizsgálata [w:] Anthropolgia Hungarica, XI, 1972, s. 137-164

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 150.1;  wskaźnik główny: 85.96 (krótka głowa); wskaźnik twarzy całkowity: 78.10 (szeroka); wskaźnik nosowy:  71.11 (średnio szeroki); 

czołowo-ciemieniowy: 76.19 (bardzo szerokie czoło w stosunku do głowy); czołowo-jarzmowy: 81.75 (średnio szerokie czoło w stosunku do twarzy); wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy: 93.19 (jarzma średnio szerokie w stosunku do głowy);  wskaźnik wysokości nosa: 42.05 (niskawy); wskaźnik jarzmowo-żuchwowy: 75.18 (średnio szeroka żuchwa w stosunku do twarzy);

kolor oczu:  15 w skali Martina-Schulza (ciemnobrązowe); kolor włosów - X (czarnobrązowe).

wymiary bezwzględne w mmdługość głowy [g-op] - 171, szerokość głowy [eu-eu] - 147; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft] - 112; szerokość twarzy [zy-zy] - 137; wysokość twarzy [n-gn] - 107; szerokość żuchwy [go-go] - 103; wysokość nosa - 45; szerokość nosa - 32;

Rasa laponoidalna (L), wariant pośredni  - Bułgaria (Tatarka z okolic Ruse). Określona przez Henkeya jako Alpi. Ale fizjonomicznie i pod względem wszystkich wymiarów pasuje do pozostałych przykładów tutaj bez wątpienia.
 
typ laponoidalny (L)
 
 
Przykład 9. Czekanowski J., Zarys Antropologii Polski, 1930 - przykład opisany przez Stanisława Klimka

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost: 161.0; wskaźnik główny: 87.9 (głowa bardzo krótka); twarzowy całkowity: 77.2 (bardzo szeroka); nosowy: 90.5 (bardzo szeroki);

ciemieniowo-potyliczny: 85.5; czołowo-potyliczny: 77.2; czołowo-ciemieniowy: 66.0 (średnio szerokie czoło w stosunku do głowy); czołowo-jarzmowy: 72.4 (wąskie czoło w stosunku do twarzy); górnotwarzowy: 40.0 (skrajnie niskie twarz górna); jarzmowo-ciemieniowy: 91.19 (jarzma wąskawe w stosunku do głowy);  jarzmowo-żuchwowy: 79.3 (średnio szeroka żuchwa w stosunku do twarzy); 

kolor oczu - 6 (piwne); kolor włosów - ciemnoszatynowe; kolor skóry - płowa;

wymiary bezwzględne w mm: długość głowy [g-op]: 181; szerokość głowy [eu-eu]: 159; szerokość potylicy [ms-ms]: 136; najmniejsza szerokość czoła [ft-ft]: 105; szerokość twarzy [zy-zy]:145; wysokość twarzy [n-gn]: 112; wysokość twarzy górnej [n-sto]: 58; szerokość żuchwy [go-go]: 115

Rasa laponoidalna (L), wariant pośredni / azjatycki? - Niemcy

rasa laponoidalna

LL-ros

 
 
Przykład 10. Coon C.S., The living races of man, 1965

Rasa laponoidalna (L)  - Lapończyk

typ laponoidalny (L)

 

Przykłady wykrzyżowania się rasy laponoidalnej (L) z jej typów mieszanych, na przykładzie realnie przebadanej antropometrycznie rodziny

Przykład 1. Michalski I., Struktura antropologiczna Polski, 1949

Zobacz więcej o zasadach krzyżowania się ras i typów mieszanych według kierunku morfologiczno-porównawczego.

Tu brakło wzrostu i zdjęcia by na 100% ustalić czy to była ras laponoidalna (L), czy jednak  typ  alpejski we frakcji laponidalnej w przypadku córki.

 

 

Menu portalu