Typ litoralny (EH)

W typologii indywidualnej kierunku morfologiczno-porównawczego typ mieszany między rasami armenoidalną (H) i śródziemnomorską (E). Typ litoralny oznacza się symbolem EH. In English: Littoral type.

Zobacz też - podstawowe różnice między indywidualnymi typami rasowymi, a rasami geograficznymi

Objaśnienia do poniższych danych:

  1. ♂ - mężczyźni
  2. ♀ - kobiety
  3. w nawiasach po średnich podane zakresy zmienności (min - max)
  4. Najważniejsze zakresy zmienności, służące do różnicowania z innymi typami, podane są w sekcji "Główne cechy". Dodatkowe średnie dla pigmentacji, wydatności nosa i fałdy powiekowej oraz ewentualnych wykluczajacych się zakresów twarzy i nosa w sekcji "Frakcje".

Cechy charakterystyczne typu śródziemnomorsko-armenoidalnego czyli litoralnego (EH):

Ogólna charakterystyka:

Główne cechy:

  • wzrost średni do wysokiego
  • budowa mocna ale nie ciężka
  • głowa mezocefaliczna (wskaźnik główny: 77-82), bardzo rzadko krótka (83), czaszka mała, neomorficzna, o szeroko eliptycznym konturze
  • wysokość głowy  niska i słabo wysklepiona
  • oczodoły wysokie, okrągławe
  • twarz z reguły szeroka, do średniej (wsk. twarzowy: x-87), ortognatyczna, kości policzkowe nie wystające, rysy twarzy regularne, wyraziste
  • szczęka górna wysoka i wąska; żuchwa dość niska, wąska; za to podbródek przeważnie wydatny
  • nos wąski (wsk. nosowy: x-65), średnio wydatny, profil wypukły lub garbaty, rzadziej prosty lub słabo wklęsły; nasada wysoka i wąska
  • kolor oczu od ciemnopiwnych do rzadziej zielonawopiwnych (3-7)
  • oprawa oka: z reguły brak fałdy powiekowej, częsta powieka semicka
  • kolor włosów: ciemne, rzadziej szatynowe  (T-Y)
  • kształt włosów: faliste lub proste gładkie, czasem kędzierzawe
  • kolor skóry: skóra płowa lub śniada (rzadziej biała), dobrze się opalająca

Frakcje / podtyp:

Występują trzy frakcje (podtypy), dwie wahające się między typami macierzystymi i jedna pośrednia. Średnie dla frakcji na podstawie serii ze Struktury Antropologicznej Polski.

  • frakcja armenoidalna (eH) - wzrost różny, wskaźnik główny 80-83; twarz szeroka (x-83), nie ma żadnych fizjonomicznych cech laponoidalnych, dość jasna skóra; piwne, nieraz zielonawe oczy (1-7) ale wtedy zawsze skojarzone z armenoidalnym profilem nosa; poza tym profil nosa też może być prosty
  • frakcja pośrednia (eh) - wzrost różny; wskaźnik główny (80-82), twarz tylko średnio szeroka (84-87), występuje w niej również słabo wklęsły profil nosa, oczy (1-6), poza tym profil od prostego do wypukłego
  • frakcja śródziemnomorska (Eh) -  wzrost (165-x); wskaźnik główny (77-79); twarz szeroka do średniej x-87),  oczy (1-6); profil nosa od prostego do wypukłego

Różnice z innymi typami:

  • Różnice z typami  sublaponoidalnym (EL), pseudoalpejskim (YH), czuchońskim (AQ) i atlantyckim (YE) omówione przy ich opisach.
  • Różnice z typem północno-zachodnim (AE), a właściwie jego frakcją śródziemnomorską (pozostałe są wyraźniej jasno pigmentowane) są najmniejsze przy frakcji pośredniej i śródziemnomorskiej typu litoralnego, armenoidalna ma za szeroką twarz by w ogóle ją porównywać. Frakcja śródziemnomorska (AE) nachodzi w niewielkim stopniu zakresem wskaźnika twarzowego (84-87), osobnicy ci jednak dla odróżnienia mają albo zielonawe oczy (7), lub kasztanowate włosy (R-S), albo szerszy wskaźnik nosa (66-69). Dla czaszek dodatkowo EH ma wyższe oczodoły.

Niżej sprawdź dokładną charakterystykę. Część wymienionych cech, szczególnie opisowych, ma jedynie znaczenie pomocnicze i nie może służyć jako podstawowe kryterium wyznaczania przynależności do tego typu.

wzrost i budowa ciała:

wzrostśredni wzrost odpowiada realiom sprzed kilkudziesięciu lat, obecnie w związku z jego podwyższeniem w całej populacji polskiej, jest na pewno wyższy

  • średni do wyskiego (157 - 174 cm) 

budowa:

  • budowa mocna, ale nie ciężka
  • kościec niezbyt gruby, mięśnie dobrze rozwinięte, podściółka tłuszczowa umiarkowana
  • głowa relatywnie małej lub średniej wielkości w porównaniu z resztą ciała
  • szyja krótkawa, niezbyt gruba  o słabo zaznaczonej grdyce
  • tułów dość długi, o szerokich, poziomych barkach i niezbyt wąskie biodrach, klatka piersiowa krótka, szeroka i  głęboka, obwód pasa niewielki
  • pośladki dośc płaskie,
  • pierś kobieca zwykle mniej lub więcej obfita, półkulista
  • kończyny średniej długości, dobrze umięśnione; nogi zwykle kształtne, o stosunkowo cienkim kośćcu i dobrze rozwiniętej łydce
  • dłonie niezbyt wielkie i niezbyt szerokie, o długich palcach
  • stopy krótkie i niezbyt szerokie, często dobrze wysklepione, o wysokim podbiciu

głowa / czaszka:

  1. średnio wskaźnik dla głowy (♂) 82.0 (79 - 83) i dla (♀) 81.9 (78-83)
  2. średnio dla czaszek (♂) 80.83 - ogólnie; frakcja armenoidalna 81; frakcja śródziemnomorska 77
  1. czaszka niska
  1. czaszka słabo wysklepiona
  1. długość czaszki (♂)  - 180 mm (wydłużona)
  2. szerokość czaszki (♂) - 145 mm (wąska)
  3. wysokość czaszki (♂) - 135 mm (średnio wysoka)
  4. najmniejsza szerokość czoła (♂) - 96 mm (wąskie)
  5. szerokość potylicy (♂)  - 110 mm (średnio szeroka)
  6. szerokość podstawy czaszki (♂) - 128 mm (szeroka)

cechy opisowe głowy:

cechy opisowe czaszki:

twarz:

  1. dla głowy (♂) 83.1 dla głowy (77 -87) i dla (♀) średnio 81.7 (77-87)
  1. dla głowy (♂) 53.59 (49-58) - niskawe twarz górna i dla (♀) 52.42 (50 - 58) - wysokawe twarz górna
  2. średnio dla czaszki (♂) 50.36 - niskawe twarz górna
  • średnie bezwzględne wymiary twarzy dla czaszki:
  1. wysokość twarzy górnej (♂) - 68 mm (dość niska)
  2. szerokość twarzy (♂) -  136 mm (szeroka)

fizjonomia:

  • kształt twarzy: owalny lub niewyraźnie pięciokątny
  • o rysach regularnych, wyrazistych, u kobiet często delikatnych, często tzw "grecki" profil twarzy (patrz przykłady 1,2, 6) - nos i czoło znajdują się niemal w jednej linii
  • łuki jarzmowe niezaznaczone, dość wąsko rozstawione, wyraźnie rozszerzające się ku uszom
  • kości policzkowe niewystające, policzki płaskie
  • panniculus malaris (obfita podściółka tłuszczowa na policzkach) brak
  • profil pionowy twarzy: ortognatyczny

nos:

  1. średnio (♂) 62.6 (56 - 65) i  (♀) 60.27 (57 - 63) - co daje wąski dla obu płci
  2. średnio dla czaszki (♂) 46.76 - dość wąski
  • wskaźnik wysokości nosa przeciętnie (♂) 47.41 (40-55) - dość wysoki i dla (♀) 49.27 (46-56) - wysoki
  • średnie bezwzględne wymiary nosay dla czaszki:
  1. wysokość nosa (♂) - 52 mm (średnio wysoki)
  2. szerokość nosa (♂) - 24 mm (średnio szeroki)

cechy opisowe nosa (głowa)

  • średnio wydatny, dla (♂) 56.58 i dla (♀) 63.6
  • nasada wysoka, wąska
  • grzbiet średnio szeroki
  • profil nosa  prosty lub częściej wypukły lub garbaty, bardzo rzadko słabo wklęsły
  • koniuszek niezbyt ostro zakończony, poziomy lub opuszczony
  • nozdrza dośc niskie, cienkie, lekko uwypuklone, przegroda pozioma lub opuszczona, otwory średnio długie i niezbyt wąskie

uszy:

  • dość duże
  • mięsiste
  • niekiedy odstające

górna szczęka, żuchwa, zęby, usta:


górna szczęka:

  • szczęka górna wysoka i wąska (ogólnie dla głowy)
  • szerokość szczęki górnej (♂) dla czaszki - 96 mm (dość szeroka)
  • wskaźnik szczękowy Virchowa: średnio dla czaszki (♂) 71.27  - szczęka szerokawa w stosunku do wysokości twarzy
  • wskaźnik szczękowo-jarzmowy: średnio dla czaszki (♂) 70.58 - szczęka wąska w stosunku do łuków jarzmowych
  • dół nadkłowy nieznaczny

żuchwa:

  • w porównaniu ze szczęką górną wyraźnie niska, dość wąska , niekanciasta
  • o nieźle rozwiniętym żwaczu
  • podbródek charakterystyczny, dobrze zaokrąglony lub wypukły, często wystający

zęby:

  • dość duże
  • równe
  • białe
  • dość mocne

usta:

oczodoły:

  • wskaźnik oczodołowy: przeciętnie (♂) 84.44 (76-x) - oczodoły wysokie
  • średnie bezwzględne wymiary oczodołów dla czaszki:
  1. wysokość oczodołu dla (♂) - 35 mm (wysokie)
  2. szerokość oczodołu [mf-ek] dla (♂) - 41mm (średnio szerokie)

oczy:

włosy:

  • kolor włosów:ciemnobrunatne, szatynowe lub czarne (T-Y lub 4 -5, średnio 53.8)
  • dość cienkie, miękkie, średnio obfite
  • kształt włosów: faliste lub gładkie, czasem kędzierzawe
  • łysina dość wczesna, typu ciemieniowego

skóra:

  • kolor skóry: płowa lub śniada (rzadziej biała)
  • zawsze dobrze opalająca się
  • nierzadko (zwłaszcza u kobiet) z przeświecającym, delikatnym, czasem intensywnym rumieńcem
  • z reguły nie pokryta piegami
  • cienka
  • na czole słabo napięta
  • późno marszcząca się w drobne, płytkie fałdki

uwłosienie:

  • zarost obfity, ale miękki
  • brwi gęste, miernie szerokie, poziome lub łukowate, często zrośnięte
  • rzęsy długie, gęste
  • owłosienie ciała obfite, u kobiet nierzadko meszek na górnej wardze

Uwagi:

1. Występuje wariant "lewantyński" bardziej armenoidalny i "atlantycki" bardziej śródziemnomorski, który jest bardziej długogłowy, szerokolicy i szerokonosy. Granicą obu w Europie jest mniej więcej Adriatyk [Michalski 1936].

2. Zagadkowy jest brak twarzy wąskich w tym typie. Wg Michalskiego [1949] pozornie wąskolice formy zbliżone do litorałów były zawsze przedstawicielami śródziemnomorskiej frakcji typu północno-zachodniego (AE) w Europie lub typu subarmenoidalnego (KH) w Azji Zachodniej / Afryce Północnej.

Występowanie twarzy szerokich to oczywiście pochodna pochodzenia od armenoidów (H), wśród których takie twarze również występują (obok średnich i wąskich).

2. Michalski [1949] zastanawiał się również czy osobników o oczach zielonawych i szatynowych włosach z frakcji armenoidalnej nie przesunąć do typu pseudoalpejskiego (YH).

3. Wydaje się [Michalski 1949], że właśnie ten typ był szczególnie często stylizowany w klasycznej rzeźbie greckiej.

Występowanie:

W Polsce stanowi 1,1% (wśród przebadanych 36532 mężczyzn z całego kraju, dane dla Polski przedwojennej).

Typ litoralny (EH) należy do grupy typów południowo-wschoddnich. Centrum jego występowania to Europa południowo-wschodnia i zachodnia Turcja, częściowo Bliski Wschód i wybrzeża Afryki północnej.

składy typologiczne (w nawiasach frakcje, tam gdzie były podane)

Europa północna

  • Lapończycy (♂) 1.3% i (♀) 4.6%

Europa północno-zachodnia

  • Walia (♂) - 1.7%

Europa środkowa 

  • Łużyczanie (♂) - 1.5% i (♀) 1.9%
  • Ukraińcy z dawnej Galicji (♂) - 1.4%
  • Polska (♂) - 1.1%
  • Niemcy (obywatele Polski przedwojennej) dla (♂) - 1%
  • region alpejski (Bawaria, Badenia, Tyrol, Szwajcaria - serie kraniologiczne XV-XIX wiek) (♂+♀) - 0.3%

Bałkany i Grecja - szczególnie liczny w południowej Grecji.

  • Grecja, płd. Peloponez (♂) - 10.61% (Eh > eh)
  • Grecja, Kreta (♂) - 4.1% (Eh > eh > eH)
  • Serbia (♂) - 3.6%
  • Rumunia (Karpaty południowe) (♂) - 2% i (♀) - 3%

Europa  (grupy etniczne pochodzenia zachodnio i południowo-azjatyckiego)

  • Cyganie serbscy (♂) - 11.1%

Turcy - liczny w pólnocno-zachodniej, zachodniej i środkowej części kraju.

  • Dardanele, płn-zachodnia Turcja (♂) - 16.22% (eH > Eh)
  • Smyrna, zachodnia Turcja (♂) - 11.32% (Eh > eH)
  • Anatolia, środkowa Turcja (♂) - 10.91% (eh > eH > Eh)
  • Konya, środkowo-południowa Turcja (♂) - 10.71% (eh > Eh)
  • Bursa, płn-zachodnia Turcja (♂) - 9.8% (Eh > | eH, eh | )
  • Kastamuni, północna Turcja  (♂) - 7.84% (eh > Eh)
  • Wschodnia Turcja (♂) -  7.69% (Eh, eh, eH)

Zachodnia Azja

  • Iran, Żydzi z Ishafan (♂) - 10.42%
  • Jemen, wybrzeże (♂) - 7.84% (eh > | Eh, eH | )
  • Iran środkowo-południowy, Rayy - 5.56% (eH)
  • Iran środkowo-południowy, Kinaresh (♂) - 4.17% (Eh > eh)
  • Iran, Lurowie (♂) - 3.77% (Eh)
  • Iran środkowo-południowy,Yezd-i-Khast (♂) - 2.08% (Eh)

Środkowa Azja

  • Tadżykistan (♂) - 2.4%

Południowa Azja

  • Sikhowie (płn-zachodnie Indie) dla (♂) - 1.32%

Północna Afryka

  • Libia (Cyrenajka) dla (♂) 6.8% i (♀) 7.4%
  • Egipt (♂) - 1.8%

BIBLIOGRAFIA:

  1. Kapica Z., Z badań łódzkiego ośrodka antropologicznego nad taksonomicznym zróżnicowaniem procesu migracji, Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Matematyczne-Przyrodnicze. Seria II, zeszyt 56, 1974, s. 51-80 (link do fragmentu)
  2. Łuczak B., Charakterystyka antropologiczna ludności rumuńskiej z okolic Karpat południowych, Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Matematyczne-Przyrodnicze. Seria II, zeszyt 56, 1974, s. 109-120
  3. Michalski I., Charakterystyka antropologiczna Sikhów [w:] Przegląd Antropologiczny, t. XIII, z. 1, 1939, s. 50-70
  4. Michalski I., Remarks about the anthropological structure of Egypt, Publicatons of the joint arabic-polish anthropological expedition. Part II, s. 209-238, 1964
  5. Michalski I., Die Jugoslaven der Dalmatnischen küsten. Beitrag zur kraniologie der Südslaven, 1936
  6. Michalski I., Struktura Antropologiczna Polski, 1949 link
  7. Michalski I., Typy antropologiczne Egiptu [w:] Człowiek w czasie i przestrzeni : kwartalnik PTA, 1958, Tom 1, zeszyt 4, s. 192-203 link
  8. Michalski T. W., Studia nad strukturą antropologiczną krajów alpejskich, 1956
  9. Orczykowska Z., Analiza antropologiczna Tadżyków z Pamiru, Materiały i Prace Antropologiczne, nr. 46, 1959
  10. Orczykowska Z., Próba skonstruowania klucza antropologicznego na podstawie klasyfikacji Michalskiego,  Przegląd Antropologiczny, t. 22, z.1, 1959, s. 212-229
  11. Różbicka L., Charakterystyka antropologiczna Łemków, 1962
  12. Stolarczyk H., Próba ujęcia struktury antropologicznej Cyrenajki, Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Matematyczne-Przyrodnicze. Seria II, zeszyt 40, 1970, s. 123-148
  13. Wierciński A.,Typologia rasowa [w:] Mały Słownik Antropologiczny, 1976, s. 471–481 link

składy z poniższych opracowań określiłiem metoda morfologiczno-porównawczą na bazie podanych tam materiałów indywidualnych:

  1. Cipriani L., Osserviazioni antropometriche su indigeni asiatici e africani [w:] Archivo per L'Antropologia e la etnologia, vol LX-LXI, 1932, s. 57-115
  2. Field H., Contributions to the anthropology of Iran [w:] Publications of the Field Museum of Natural History. Anthropological Series, Vol. 29,No. 2 (DECEMBER 15, 1939), s. 511, 513-706
  3. Hauschild M.W., Wagenseil F., Anthropologische Untersuchungen an anatolischen Türken [w:] Zeitschrift für Morphologie und Anthropologie, Bd. 29, H. 2/3 (1931), s. 193-260
  4. Luschan F., Beiträge zur Anthropologie von Kreta [w:] Zeitschrift für Ethnologie, 45. Jahrg., H. 3 (1913), s. 307-393
  5. Schiff F., Beiträge zur Anthropologie des südlichen Peloponnes. (Die Mani.) [w:] Zeitschrift für Ethnologie, 46. Jahrg., H. 1 (1914), s. 14-40

Odpowiedniki w innych typologiach:


 

Przykład 1. Kapica Z., Z badań łódzkiego ośrodka antropologicznego nad taksonomicznym zróżnicowaniem procesu migracji, Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Matematyczne-Przyrodnicze. Seria II, zeszyt 56, 1974, s. 51-80

Typ litoralny (EH) - Polska

Typ litoralny (EH)

 

Przykład 2. Stęślicka W., Powstanie odmian ludzkich, 1963

Typ litoralny (EH)

Image12

 

Przykład 3. Mała Encyklopedia Powszechna PWN, 1959

Typ litoralny (EH) - przykład z tablicy nr 26 "Człowiek - typy antropologiczne"

Typ litoralny (EH)

 

podtyp / frakcja armenoidalna (eH) - wzrost różny, wskaźnik główny 80-83; szeroka twarz (x-83), nie ma żadnych fizjonomicznych cech laponoidalnych, dość jasna skóra; piwne, ale często zielonawe oczy (1-7) ale zawsze skojarzone z ciemnymi włosami (T-Y) i profilem nosa który nigdy nie jest wklęsły.

Przykład 4. Mydlarski J., Rasa [w:] red. Czekanowski J., Człowiek, jego rasy i życie, 1939 (opisane jako wzięte z materiałów I. Michalskiego)

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

budowa: atletyczna; wskaźnik główny 83;  wskaźnik twarzy całkowity - 78; wskaźnik nosowy - 65; kolor skóry - jasnopłowa;  kolor oczu - 4; kolor włosów - W

Typ litoralny (EH), frakcja armenoidalna - Polska

typ litoralny (EH)

 

 Przykłady z prac autorów zagranicznych, pod względem wymiarów i pigmentacji pasujące do charakterystyki danego typu:

Przykład 5. Körner T., Bericht über rassenkundliche Untersuchungen in Monembasia und Areopolis an der Südküste des Peloponnes, Zeitschrift für Ethnologie 71. Jahrg., H. 1/3 (1939), s. 116-129

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

budowa: atletyczna, kończyny smukłe; wskaźnik główny 83.78; wskaźnik twarzy całkowity - 79,29; wskaźnik nosowy - 65;

kolor oczu (w skali Martina-Schulza) - 12 (średniobrązowe); kolor włosów - W

 długość głowy: 185 mm; szerokość głowy: 155 mm; szerokość żuchwy - 110 mm;

Typ litoralny (EH), frakcja armenoidalna - Grecja, Peloponez

 typ litoralny (EH)

 

 Przykład 6. Schade H., Anthropologische Untersuchungen in Ostmazedonien und Kruševo, Anthropologischer Anzeiger Jahrg. 22, H. 3/4 (Dezember 1958), s. 283-306

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 168.6; wskaźnik główny 81; wskaźnik wys-dług. - 63;  wskaźnik wys-szer. - 78; wskaźnik twarzy całkowity - 82wskaźnik jarzmowo-żuchwowy - 71.42; wskaźnik wysokości nosa - 44.16; wskaźnik nosowy - 64kolor oczu (w skali Martina-Schulza) - 12-13 (średniobrązowe); kolor włosów - W

Typ litoralny (EH), frakcja pośrednia - Macedonia

eh-9340430943904309

 

 

podtyp / frakcja śródziemnomorska (Eh) - wzrost (165-x); wskaźnik główny (77-79); twarz szeroka do średniej x-87), pigmentacja ciemna, oczy brązowe (1-6), włosy (T-Y).

 Przykład 7. Kapica Z., Postępowanie dowodowe przy ekspertyzach ojcostwa metodą morfologiczno-porównawczą,  Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Matematyczne-Przyrodnicze. Seria II, zeszyt 56, 1974, s. 29-40

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 166; wskaźnik główny 77.7; wskaźnik wys-dług. - 64.9;  wskaźnik wys-szerok. - 83.6; wskaźnik czołowo-ciemieniowy; - 75.3;  wskaźnik jarzmowo-ciemieniowy - 98.6; wskaźnik twarzy całkowity - 84.7; wskaźnik górnotwarzowy - 52.8; wskaźnik wysokości nosa - 45.1;  wskaźnik nosowy - 60.0; kolor skóry - śniadopłowa;  kolor oczu - 7 (61) zielonawopiwne; kolor włosów - X

Typ litoralny (EH), frakcja śródziemnomorska - Polska

typ-litoralny-eh

 

Przykład 8. Michalski I., Remarks about the anthropological structure of Egypt, Publicatons of the joint arabic-polish anthropological expedition. Part II, pp. 209-238, 1964

Typ litoralny (EH), frakcja frakcja śródziemnomorska - Egipt

Typ litoralny (EH)

 

Przykłady z prac autorów zagranicznych, pod względem wymiarów i pigmentacji pasujące do charakterystyki danego typu:

 Przykład 9. Coon C.S., The Races of Europe, 1939

wskaźniki, wymiary i cechy opisowe danego osobnika

wzrost - 174; wskaźnik główny 78.2; wskaźnik twarzy całkowity - 81.7; wskaźnik górnotwarzowy - 48.6; wskaźnik nosowy - 66.1;  kolor oczu - piwnozielonawe; kolor włosów - czarne

typ litoralny (EH), frakcja śródziemnomorska(?) - Czechy

typ sublaponoidalny (EL)

 

Przykłady wykrzyżowania się typu litoralnego (EH) z różnych typów mieszanych,  na przykładzie realnie przebadanych antropometrycznie rodzin

 Przykłady 1-2. Michalski I., Struktura antropologiczna Polski, 1949

Zobacz więcej o zasadach krzyżowania się ras i typów mieszanych według kierunku morfologiczno-porównawczego.

eh-rodzina1

eh-rodzina2

Menu portalu